In mijn blog over racisme en uitsluiting in literatuur gaf ik aan dat ik mij geroepen voelde om Normale Mensen van Sally Rooney door alle controverse eens te gaan lezen. Het is namelijk geen boek dat ik vanuit mezelf zomaar zou oppakken. Ik moet zeggen dat ik het boek daarbij, ironisch genoeg, minstens tien keer heb weggelegd en dat het een worsteling was om door te komen. Tijdens het lezen dacht ik elke keer: waar gáát dit boek nu eigenlijk over?

Waar gaat Normale mensen over?
Die vraag vind ik nog steeds moeilijk te beantwoorden. Normale Mensen bevat een heleboel thema’s zoals seksisme, racisme, klassenstrijd, de zoektocht naar identiteit, en nog veel meer waar ik nu even niet op kom, die steeds lichtjes worden aangehaald, maar niet tot in de diepte worden uitgewerkt. Dit komt mijns inziens omdat er geen enkel thema ook echt op de voorgrond staat waarop het boek kan steunen. Wat op de voorgrond staat is de, voor mij, verwarrende liefde tussen Connell en Marianne. Ik zeg verwarrend, omdat de twee overduidelijk verliefd zijn op elkaar, maar telkens maar niet samen eindigen door miscommunicatie en zelfsabotage. En waar dit precies vandaan komt, is mij onduidelijk.

De stem van 'de nieuwe generatie'?
Op de omslag staat een citaat van The Guardian, namelijk ‘De stem van de nieuwe generatie’. De personages zijn allemaal millennials, net zoals ik, maar ik kon mij niet met hen identificeren. Hun problematiek was voor mij niet te vatten of mogelijk gewoon niet genoeg uitgewerkt om begrijpelijk te zijn voor mij als lezer. Veel personages lieten daarbij zien niet betrouwbaar te zijn, constant anderen te beoordelen en veroordelen, geen respect te hebben voor andermans lichaam en persoonlijke grenzen, intolerant te zijn, regelmatig dronken te zijn en te willen ‘scoren’ op seksueel gebied om hierover op te scheppen bij vrienden en ga zo maar door. Als dit de stemmen zijn van de ‘nieuwe generatie’, van míjn generatie, dan ben ik verloren.

Is de boodschap: wees juist niet zoals de personages?
Normale Mensen
lijkt te gaan om puberale problematiek en twee hoofdpersonen die liever naar anderen luisteren dan naar zichzelf. Dat Marianne een minderwaardigheidscomplex heeft is nog te begrijpen, aangezien haar moeder haar verwaarloost en haar broer haar geestelijk mishandelt. Maar waarom gedraagt Connell zich als een zak? Zijn moeder Lorraine lijkt daarbij wel het meest ‘normale’ personage in het boek. Zij leert haar zoon dat hij meisjes, Marianne voornamelijk, niet zomaar moet gebruiken en dan weer weg moet werpen. Ze doet haar best haar zoon op dat gebied wat levenslessen mee te geven, dus wat drijft Connell dan?

Wat anderen van hem denken? Wil hij per se aardig gevonden worden? Ergens bij horen waar hij zich sowieso niet thuis voelt? Wil hij zich bewijzen tegenover mensen die je laten vallen als je een relatie hebt met het meisje waar je verliefd op bent? Ik weet het niet. Ik weet het eerlijk waar niet. Het boek lijkt wel de boodschap uit te dragen dat je vooral niet jezelf moet zijn en anderen moet pleasen om geaccepteerd te worden. Het einde geeft de illusie dat de hoofdpersonen uiteindelijk in zichzelf geloven en eigen keuzes maken, maar dit besef werd door een externe factor opgedrongen en kwam niet als epifanie uit de personages zelf. Dit is jammer, omdat de personages op deze manier eigenlijk altijd achter de feiten lijken aan te lopen en hun leven geen richting geven door eigen beslissingen te nemen. Maar mogelijk is nu juist dát de boodschap van het boek: doe juist níét wat de personages doen. Wees niet zoals zij.

Niet mijn stem
Sally Rooney’s boek is een hype, wordt door De Groene Amsterdammer een ‘meesterwerk’ genoemd en door de Trouw ‘een pareltje; een glanzende liefdesgeschiedenis’. Mijn mening? De moraal van het verhaal is compleet aan mij voorbij gegaan. Daarbij zou ik willen zeggen dat dit boek zeker niet ‘mijn stem’ bevat, ook al gaat het over mijn generatie, en dat ik een dergelijke opvatting in deze context ook zeker niet als iets positiefs beschouw.