De structuur van een scène: het midden

In mijn vorige blog vertelde ik hoe je een scène opent. Nu gaan we verder in op hoe je een scène vanaf de opening verder opbouwt: het midden.

Compliceren

Het “midden” is misschien een beetje misleidend, want: waar houdt het begin op en start het einde? Je kunt het midden daarom dan ook het beste zien als je speelveld waar het conflict zich verder uitvouwt. Je maakt het moeilijker voor personages om hun doel te bereiken en verhoogt daarmee de spanning die je plot vooruithelpt. Elke scène moet er dus toe doen.

Bedenk ook goed de intentie van je personage. Je personage wil iets en met intentie geef je richting aan jezelf en je personage over welk aspect van je plot of van je verhaal je in een scène wil uitspelen. Zorg daarbij dat je het probleem of obstakel dat je personage op dat moment heeft, niet te snel wordt opgelost. Compliceer de zaken. Dit zorgt er ook voor dat je lezer graag wil weten wat er in je volgende scène gaat gebeuren.

In het midden compliceer je de boel. Maak het je personages moeilijker.

Drie technieken om te compliceren

In Make a Scene geeft Jordan Rosenfeld drie technieken mee om te compliceren. Ik geef bij elke techniek een voorbeeld uit mijn eigen werk zodat de technieken concreet worden.

1. Achterhouden
2. Gevaar
3. De onverwachte openbaring

Achterhouden

De meest voorkomende manier van achterhouden is informatie, maar je ziet ook vaak dat objecten worden achtergehouden of dat personages emotioneel terughoudend zijn. Enkele voorbeelden:

• Emotioneel

In mijn roman Levenslang in de Toren is de antagonist Nathaniel het personage dat constant emotioneel terughoudend is. Als jager is het zijn wettelijk taak om magiërs te arresteren en levenslang op te sluiten in de toren. In de romanwereld zijn jagers en magiërs daarom vijanden van elkaar. Juist omdat Nathaniel emotioneel zo terughoudend is en veel negatieve emoties laat zien, is elke positieve emotie die hij toont een signaal voor de lezer.

Ik snoof. Tranen hadden zich opgehoopt in mijn ogen en vonden hun weg naar buiten. Ik had ze in willen houden om niet zwak over te komen in de nabijheid van de jagers, maar wat maakte het uit? Ik was een gevangene en ik had al bewezen dat ik zwak was door gepakt te worden. Wat maakte deze uiting van zwakte dan nog verder uit?
De jager naast mij keek een moment door toegeknepen ogen mijn kant op, maar staarde vervolgens zonder iets te zeggen weer naar zijn schoot.
‘Niet huilen,’ zei de luitenant. Op de één of andere manier klonk het niet geïrriteerd, eerder barmhartig.
‘Niet huilen?’ herhaalde ik op hoge toon en veegde snel de tranen weg met mijn mouw. ‘Je rukt me weg uit mijn leven. Wat nou niet huilen!’
De jager naast mij bleef naar zijn schoot staren, maar aan de manier waarop hij met zijn vuist op zijn pet begon te tikken kon ik de ergernis duidelijk opmaken.
‘Wees sterk zoals je vader je adviseerde.’ Het gezicht van de luitenant stond strak, maar zijn ogen kenden gevoel. Ze droegen geen kilheid in zich. Waarom behandelde deze jager mij zowaar als een mens?
‘Waar heb ik die genade aan verdiend?’ vroeg ik.
‘Je hebt mijn leven gered.’

In deze scène zitten mijn hoofdpersoon Alise en luitenant Nathaniel de Leeuw in het arrestantenbusje op weg naar de toren. Nathaniel heeft Alise zojuist weggerukt uit haar gezin. De jagers staan bekend dat ze hardhandig optreden tegen magiërs. Dat heb ik vanaf het begin van de roman al telkens in verschillende scènes laten blijken. Het valt de lezer dan op (de hoofdpersoon natuurlijk ook) dat de jager begripvol is. Ik plant hier ook een zaadje voor later in het verhaal waar Nathaniel en Alise gedwongen worden om samen te werken.

Emotioneel achterhouden is ook een manier om uiteindelijk meer sympathie te krijgen voor onsympathieke personages.

• Informatie

Het achterhouden van informatie komt vaak voor. Het is een goede manier om spanning op te bouwen, zoals je vaak in thrillers en detectives ziet. Het is belangrijk de informatie te doseren omdat je anders in herhaling valt. Dit neemt de spanning juist weer weg.

In mijn korte verhaal De vertegenwoordiger is er sinds kort een nieuwe drug op de markt gekomen die depressies wegneemt. Dit weet mijn hoofdpersoon nog niet. Ze komt er in de eerste scène achter, maar niet meteen. Eerst valt haar iets op aan haar buurvrouw en juist die observatie duwt het plot verder vooruit:

‘Zal ik helpen?’ De deur zwaaide open en het mens volgde Avélie naar de keuken. ‘Ik kan sinds kort zó goed koken. Ik heb er zó veel energie voor. Dat had ik eerst niet, weet je. Energie. Ik was net als jij.’ Ze nam een tas van Avélie over en zette deze op het aanrecht. ‘Wat heb je meegenomen? Zal ik een rijstschotel maken? Heb je rijst? Wokolie? Anders heb ik thuis nog wel wat liggen.’ De buurvrouw haalde de boodschappen uit de tas en opende de keukenkastjes om te zoeken naar kookgerei.
Avélie stond in de deuropening van de keuken met één boodschappentas in haar hand toe te kijken. Wie was deze vrouw in haar keuken? Ze wist dat het haar buurvrouw was, maar zelfs daaraan twijfelde ze. Ze was zo vrolijk, en zó vrolijk had ze het mens nog nooit gezien.

• Objecten

In mijn novelle De geesten die niet langer zwegen is de smartphone van Rafiqs overleden pleegbroer van groot belang. Rafiq zoekt uit waarom Vinnie zelfmoord pleegde en vraagt een sjamaan om in contact te komen met geesten om antwoorden te vinden. Via het perspectief van de sjamaan komen we aan de volgende informatie:

De praatziekte van deze geest kwam nu wel goed van pas.
‘Ik zoek de telefoon van de gestorven nachtwaker,’ zei Lani. ‘Heb je enig idee waar die kan zijn?’
‘Nee, maar ik weet wel iets anders.’
Lani’s nieuwsgierigheid was nu wel gewekt. ‘Vertel.’
Pascal maakte een beweging met zijn vinger in de lucht en het patroon dat hij maakte deed denken aan een ruit.
‘Wat moet ik hiermee?’
Pascal zakte door de vloer. ‘Hij maakte die beweging altijd op zijn telefoon. Als je mij nu zou willen excuseren: ik moet het toiletpapier op de derde verdieping uitrollen.’ Hij kreunde. ‘Het leven van een plaaggeest is zwaar.’

Waar het object is weten we dus nog niet, maar krijgen nu wel cruciale informatie voor het plot.

Gevaar

Gevaar klinkt heel groot, maar het kan hem ook kleine dingen zitten. Denk aan een personage dat naar een belangrijk sollicitatiegesprek gaat en door haar eigen klunzigheid een koffievlek op haar blouse krijgt die iedereen kan zien. ‘Gevaar’ is in dit geval een goede manier om meer over je personage te onthullen én om de lezer door te laten lezen. Er zijn twee vormen van gevaar: fysiek en psychologisch. Nu hoeft je personage niet in elke scène in gevaar te zijn. Er kan ook een dreiging van gevaar zijn. In mijn roman Levenslang in de Toren gebruikt luitenant De Leeuw vaak geweld om te dreigen, zoals in dit verhoor met mijn hoofdpersoon Alise:

De luitenant keek mij aan met een blik die ik moeilijk te peilen vond. Misschien was het zijn manier van teleurstelling tonen of het was zijn ‘nu ga ik je martelen’-gezicht.
‘Ik weet niets,’ herhaalde ik het bekende riedeltje, ‘en ik ga je ook niet helpen om haar te vinden.’
Mina ging braaf in de hoek staan, haar handen op haar tengere buik. Ze was als een slaaf die wachtte op de bevelen van haar meester.
De luitenant haalde de wapenstok van zijn riem. ‘Ik geloof er niets van. Vertel mij waar ze zich kan schuilhouden of naar wie ze zou kunnen vluchten.’ Hij schoof de stok uit. Ik zag de platte kop blauw oplichten en de vonken maakten een knetterend geluid.
Eén klap van zo’n stok en je was, als je geluk had, meteen bewusteloos. Janela was mij liever dan mijn bewustzijn. Ik was al gepakt. Ik had alles al verloren, maar zij had nog een kans om te blijven leven. En als ik bewusteloos was, konden ze mij niet meer ondervragen. Deze gedachten, hoe tegenstrijdig ook, kalmeerden mij.

Alise heeft genade gekregen van Nathaniel, maar elke keer als Alise niet doet wat hij wil, dreigt hij deze genade in te trekken. Dit is een vorm van psychisch gevaar.

Breng je personages in gevaar om de spanning te verhogen.

De onverwachte openbaring

Een adoptie, na de dood van je moeder ontdekken dat ze nooit je echte moeder was, of een liefdesbrief van een andere vrouw geadresseerd aan je man vinden: allemaal zijn dit onverwachte openbaringen. Ze zijn spannend en hebben veel potentie voor drama. Maar wees spaarzaam, want wat je echt niet wil is in elke scène een onverwachte openbaring hebben.

In Levenslang in de Toren komt Alise er via een dagboek achter dat haar oma een krachtige magiër was aan het keizerlijk hof in Bravil. Ze komt er ook meteen achter dat Nathaniel afstamt van de jageroermoeder Artemis en zelf ook krachten heeft.

Hij schudde zijn hoofd en staarde naar de gebroken tafel. ‘Als ik moet kiezen tussen haat en vrees, dan word ik liever gevreesd.’
‘Haat en vrees liggen dicht bij elkaar,’ zei ik. ‘Dat heb ik van nabij mogen aanschouwen aan het hof in Bravil.’

Ik moest het tot mij door laten dringen, de puzzelstukjes samenvoegen totdat ik eindelijk de hele puzzel voor ogen had. Het was niet zozeer de kennisgeving dat mijn oma uit een parallel universum kwam die mij verbaasde. Zoiets vermoedde ik ergens al. Het was meer dat het mij verbaasde waarom ze in iseultsnaam Bravil zou verlaten. Bravil was overduidelijk een betere en veiligere plek voor magiërs. Waarom zou ze haar vrijheid riskeren om naar Ingvar te komen? En waar ging dit gesprek tussen mijn oma en Nathaniels opa over? Had hij als afstammeling van Artemis uitzonderlijke krachten, net zoals magiërs? Is dat wat Nathaniel mij duidelijk wilde maken?

De informatie die Alise krijgt via het dagboek is cruciaal voor het plot en zorgt ook dat uit deze scène weer meerdere scènes vloeien, zoals een confrontatie tussen Alise en Nathaniel over zijn krachten.

Een openbaring kan bijvoorbeeld komen via een brief.

In mijn volgende blog ga ik verder in over hoe je scènes kunt afsluiten.

Kom ook naar de workshops Verhalen schrijven voor beginners op zaterdag 6 en 20 juni en leer meer over de narratieve elementen van een verhaal.